Cathalijneveld

Het Cathalijneveld was de locatie van een vete tussen 1771 en 1774 in Breugel tussen Dirk Schutjes, het Sint Catharinagilde van Son en Antonie Balthazar Gualtherie. Dirk Schutjes meende dat hij de rechtmatige eigenaar was van dit veld, nadat hij het geërfd had van zijn schoonvader Aart Donckers. Echter volgens het Gilde was Aart donckers nooit eigenaar geweest, maar was pachter van de grond. Aart Donckers en na zijn dood Dirk Schutjes bleven gebruik maken van het veld, ook nadat de pachtovereenkomst met het Gilde al was afgelopen. In 1771 verkocht het Gilde het veld aan Antonie Balthazar Gualtherie. Dirk Schutjes was het hier mee onneens omdat hij zichzelf als eigenaar zag. Gualtherie liet enkele dagen na zijn koop van het Gilde een sloot graven in het veld, dit tot woede van Schutjes. Een jaar later in 1772 waren 4 mannen bezig met hout kappen in het veld waarna Schutjes bij de aanwezige Gualtherie protest aandiende. Even later kwam Schutjes terug met zijn zonen en enkele buurtbewoners gewapend met schoppen en gaffels. Kennelijk was dit dreigend genoeg want de mannen van Gualtherie vertrokken waarna Schutjes het kappen overnam.

In 1772 en 1773 zijn er schepenakten te vinden die verder ingaan op deze vete. Schutjes probeert namelijk via getuigen de zaak voor zich te winnen. Opmerkelijk is dat deze schepenakten zijn opgenomen in de gemeente Nuenen-Gerwen. Kennelijk vertrouwde Schutjes het niet in Son en Breugel, mede ook misschien omdat Gualtherie erfsecretaris was in deze gemeente.

7 september 1773
Voor de ondergenoemde schepenen van Nuenen-Gerwen verschenen Anthonij Bastiaans Verhaagen, ruim 72 jaar oud, en Nicolaas Gerrits Bex, ongeveer 25 jaar oud, beiden wonend te Breugel op Breugels Oirle. Zij legden op verzoek van Dirk Schutjens, eveneens wonend te Breugel op Breugels Oirle, naar waarheid de volgende verklaring af.

Beide comparanten kennen het weiland genaamd het Cathalijne veld, gelegen op Breugels Oirle en toebehorend aan de requirant, zeer goed, en weten dat het tot op heden door hem gebruikt wordt.
De eerste deponent verklaart daarnaast dat hij zijn hele leven op Breugels Oirle heeft gewoond, in de buurt waar de requirant nu woont, en dat hij heeft gezien en zeer goed weet dat het Cathalijne veld altijd rustig en ongestoord is gebruikt door Dirk Schutjens of door diens schoonvader Aart Donkers — tot ongeveer een of twee jaar geleden, toen hij vernam dat de heer Anthonij Balthasar Gualtheri het van het St.-Catharinagilde gekocht zou hebben en er aanspraak op maakte.
De tweede deponent [Bex] verklaart verder dat, voor zover zijn geheugen reikt, het Cathalijne veld altijd rustig en ongestoord door Dirk Schutjens is gebruikt, totdat hij daarin door genoemde heer Gualtheri werd gestoord.
Als redenen van wetenschap geven de comparanten op: dat zij geboren en opgevoed zijn op Breugels Oirle, waar het veld ligt; dat zij het veld zeer goed kennen; dat zij het vee van de requirant er vaak hebben zien weiden; en dat het door hen verklaarde hun goed bekend is.

20 juli 1772
..Verder verklaren beide comparanten eensluidend dat zij, gedurende de tijd dat zij bij voornoemde Aart Donkers woonden, hebben gezien dat het stuk weiland genaamd het Cathalijneveld, gelegen op Breugels Oirle, altijd rustig en ongestoord door voornoemde Aart Donkers is gebruikt, en dat zij ook nooit anders hebben gehoord of geweten dan dat genoemd veld aan Aart Donkers in eigendom toebehoorde. Als reden van wetenschap voor het bovenstaande geven de comparanten op dat zij zeer vele malen de paarden en ander vee van diezelfde Aart Donkers naar het genoemde veld hebben gebracht om te weiden, en dat zij ook geholpen hebben het hakhout dat daarin groeide te kappen en naar huis te vervoeren…

25 juni 1772
…Voor ons, schepenen te Nuenen en Gerwen, verscheen ondergetekende Antonij Coolen, oud ongeveer veertig jaar, die ongeveer vijfentwintig jaar op Breugels Oirle heeft gewoond, samen met Laurens van der Steijden, oud ongeveer zevenendertig jaar, wonend op Breugels Oirle. Zij hebben, op verzoek en aandringen van Dirk Schutjens (eveneens wonend op Breugels Oirle), voor de oprechte en zuivere waarheid getuigd en verklaard zoals zij hierbij getuigen en verklaren.
Namelijk: dat onder de goederen die aan voornoemde Dirk Schutjens toebehoren en op Breugels Oirle gelegen zijn, ook een stuk weiland ligt, genaamd het Cathalijne Veld — zonder dat de getuigen de grootte of de aangrenzende percelen daarvan afzonderlijk van Schutjens’ overige goederen kunnen aangeven. En verder: dat zolang de getuigen op Breugels Oirle hebben gewoond en verkeerd, voornoemde Dirk Schutjens het genoemde land altijd heeft gebruikt en het nog steeds in gebruik heeft.
Ook hebben de getuigen sinds enige tijd gehoord dat de schutterij te Breugel (genaamd het Catharijnegilde) aanspraak maakte op het voornoemde stuk land, en dat men hierover met verscheidene lieden had gesproken…

Schutjes laat hier getuigenverklaringen opnemen waarmee hij hoopt aan te tonen dat hij de rechtmatige eigenaar is van het veld.
Verdere bronnen ontbreken over deze vete. Maar kennelijk trekt Schutjes aan het langste eind want zowel het verpondingsboek van Breugel uit 1785 als het kadaster uit 1832 laten de familie Schutjes als eigenaar zien van het veld.

Achtergrond
Dirk Schutjes was getrouwd met Dina Donckers en erfde de boerderij van Aart Donckers. Aart Donckers was geboren op de Hooidonkse hoeve en kocht in 1697 de boerderij op Breugels Orle (Olen) genaamd de Vijgenhoeve. In zijn tijd was de Vijgenhoeve één van de grootste boerenbedrijven van Son en Breugel. De Vijgenhoeve is nu te lokaliseren op de huidige adressen Olen 9 en 10.

Antonie Balthazar Gualtherie werd geboren in Son in Huize Dommelkaet in de huidige Dommelstraat. Hij woonde tot 1783 in Son en was daar erfsecretaris. In 1781 kocht hij het Kasteel van Rixtel en werd daarna ook President-schepen van Aarle-Rixtel. In zijn jongere leven was hij Kapitein in het leger. Hij overleed in 1786.

Locatie
In het verpondingsboek van Breugel uit 1785 zijn twee vermeldingen te vinden over het Cathalijneveld. Anthonij en Arnoldus Schutjes verdelen dit veld na de erfenis van hun vader Dirk Schutjes in 1803. In 1806 overlijdt Anthonij Schutjes op 61 jarige leeftijd. Hij was ongehuwd en laat zijn bezittingen na aan de stichting de Armen van Breugel, inclusief zijn deel van het Cathalijneveld.

Als wij kijken naar de kadasterkaart van 1832 zijn er twee percelen te zien die voldoen aan deze omschrijving en naast elkaar liggen. Het bovenste perceel is eigendom van de weduwe van Arnoldus Schutjes en het onderste perceel de Armen van Breugel. De locatie is ook vlak bij het huis van Dirk Schutjes in 1773.

—-

Frank Raaijmakers

Bronnen:
– Aarle-Rixtel Wiki
– Zeven eeuwen Donkers, Donckers, De Doncquers
– Verpondingsboek Breugel 1785
– RHCe, toegang 10216, Schepenbank Nuenen-Gerwen, invnr. 68 (1765–1777)