Dit is een vervolg van het eerdere artikel wat in 2024 verschenen is over de Heerendonk. Inmiddels is er alweer wat nieuwe informatie ontdekt omtrent dit gebied. Het uiteindelijke doel is om uit te zoeken hoe het gebied in en rondom de Heerendonk is ontstaan, en hoe het landschap en de geschiedenis zich hier in de loop van de eeuwen heeft voltrokken.
Het gebied van de Heerendonk was lange tijd eigendom van het dorp Nederwetten. Het werd gemeenschappelijke grond, ook wel ‘gemeynt’ genoemd. Na de opheffing van het klooster Hooidonk werden al haar bezittingen verkocht of werden eigendom van het dorp Nederwetten. Het ligt voor de hand dat de Heerendonk dus vroeger ook behoorde tot het eigendom van Hooidonk maar dit is thans nog nooit bewezen via de archieven.
In 1821 werd Nederwetten ingevoegd in de gemeente Nuenen C.A. Hoe de gemeente grenzen voor die tijd liepen tussen Nederwetten, Breugel en Gerwen is niet bekend, maar de Heerendonk speelt hier zeker een rol in. Het gebied is dus eigenlijk een Nederwettense aangelegenheid. De taak is nu om de oude grenzen te lokaliseren en om het verloop en grootte van het gebied uit te zoeken. Want het is duidelijk dat het gebied van de Heerendonk vroeger veel groter was dan hoe we dit vandaag de dag zien.
Verbaal uit 1662
Het is een grote puzzel om de complete geschiedenis te ontrafelen van dit gebied. Er zijn best veel archieven beschikbaar maar dit zijn vaak kleine stukjes die moeilijk in context te brengen zijn. Vaak zijn grote omschrijvingen schaars, toch zijn er uitzonderingen.
Na 1648 werd Brabant definitief ingelijfd bij de Republiek. Alle (Katholieke) kerkelijke bezittingen werden geconfisqueerd door de Republiek en werden vervolgens verkocht, of kwamen in beheer van de Republiek. In 1662 werd er een document (Verbaal) opgesteld waarbij pachthoeven van kloosters waren beschreven die in beslag waren genomen. Het document uit 1662 geeft een mooie beschrijving van de vele pachthoeven in de Meijerij. Het Klooster Hooidonk viel ook onder de beslagname en dit klooster had ook pachthoeven, met name rond Nederwetten en Son. Twee van deze pachthoeven lagen aan de rand van de Heerendonk. De Schoteldonkse hoeve (Hoekstraat 1) en de Ganzenwinkel (Nieuwe Dijk 2).
In de 17e eeuw waren echte bossen in de Meierij schaars. De begroeiing bestond voornamelijk uit heidgronden en hakhout. Het Verbaal uit 1662 maakt melding van bomen en schaerhout in de Heerendoncken.
Op de Neerwettensche gemeentegrond zijn nog ettelijke honderden eikenbomen, doch weinig zijn een halve voet dik. Vele zijn slechts 4 duim en lijken op jonge, vertakte heesters. Deze worden dagelijks zwaar gekapt en daardoor neemt het aantal af. Er is veel slecht groeiend hout en dat ligt afgelegen van de huizen. Ook het schaerhout in de Heerendoncken is door het voortdurende kappen zwaar aangetast. Desalniettemin, naar alle waarschijnlijkheid en getuigenis van eenieder die daarvan kennis heeft, behoort het nog zonder enige tegenspraak aan het land toe.
Deze tekst omschrijft dus dat er hakhout in de Heerendonk stond. De vermelding dat dit aan ‘het land’ toebehoorde suggereert dat deze grond ook in beslag genomen was door de Republiek, en dus vroeger in bezit was van Hooidonk?
Laatste overblijfselen
In dit artikel zullen we ingaan op het laatste stuk Heerendonk wat verkaveld is na 1832. Op het kaartje hieronder is te zien welke kavels dit zijn (geprojecteerd op huidige luchtfoto). Dit zijn dus in feite de laatste stukken grond die verkocht zijn, en die voorheen deel uit maakte van de gemeenschappelijke gronden van de Heerendonk.
A1023
Eén klein deel van dit perceel wordt verkocht in 1870 aan Anthonij Raaijmakers uit Nederwetten en wordt perceel A2014, dit is het noordwestelijk deel.
Daarna komt het in handen van Machiel Raaijmakers waarna het in 1903 wordt opgedeeld in twee kleinere percelen. Uiteindelijk wordt het weer samengevoegd tot één perceel in het bezit van Arnoldus van Moorsel.
Perceel A2014 heeft opmerkelijke wallen die nu nog steeds in het weiland duidelijk te herkennen zijn (in de huidige tijd is dit perceel A3958). De hoogtekaart hieronder laat dit goed zien. Het is onbekend wanneer deze wallen zijn aangelegd en met welk nut. Ze zouden kunnen zijn aangelegd bij de verkoop in 1870, maar het is ook mogelijk dat ze ouder zijn.
Het grootste deel van A1023 blijft eigendom van Nederwetten en wordt perceel A2015.
Rond 1900 wordt dit grote perceel opgedeeld in kleine perceeltjes en verkocht. Deze perceeltjes komen in de 20e eeuw in handen van Marie Carp uit Waalre (1903-1991). Zij is de dochter van Jacob Arnaud Carp (1871-1942), textielfabrikant en directeur van de firma J.A. Carp te Helmond en later de NV J.A. Carp Garenfabrieken te Helmond. In 1986 wordt het inmiddels volgroeide bos opgensteld voor publiek. Uitiendelijk is het in 2007 in bezit gekomen van Brabants Landschap.
A1022
Dit perceel wordt begin 1900 verkaveld in kleinere delen en verkocht aan enkele particulieren en ook aan de eerdere genoemde familie Carp. Vandaag de dag maakt het ook deel uit van het grotere bosgebied en is in handen van Brabants Landschap.
A858
Dit perceel wordt verkocht in 1875. Eind 1800 wordt het perceel opgedeeld door 3 eigenaren, namelijk Van Maasackers, Sanders en van de Biggelaar. Uiteindelijk begin 20e eeuw wordt het weer samengevoegd tot 1 perceel in eigendom van de familie van de Biggelaar.
A857
Dit perceel wordt verkocht in 1865 en in drie kavels opgedeeld aan Herman van Hoven, Anthony Rooijakkers en Martines Verhagen.
Tot slot nog een kaartje met de desbetreffende percelen, en het jaar van verkoop eronder in het blauw.
In latere artikelen van dit onderwerp zullen we kijken naar welke percelen er vóór 1832 al verkocht zijn door de gemeente.
—-
Frank Raaijmakers
Bronnen:
– De Dynamische Hoeve – K.A.H.W. Leenders
– Kadaster Archiefviewer
Geef een reactie